Όργανα διοίκησης και εποπτεία στη διοικητική δικαιοσύνη Ομιλία στους εφέτες και πρωτοδίκες των διοικητικών δικαστηρίων Θεσσαλονίκης την 9η Μαρτίου 2026
Ένα από τα πιο λεπτά και ουσιώδη ζητήματα της λειτουργίας της διοικητικής δικαιοσύνης είναι η οριοθέτηση της δικαστικής ηγεσίας από τους ανώτερους σε ιεραρχία δικαστές. Η ύπαρξη οργάνων διοίκησης και εποπτείας είναι αναγκαία για την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος. Ταυτόχρονα, όμως, η ανεξαρτησία του δικαστή αποτελεί θεμελιώδη συνταγματική αρχή.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει δικαστική ηγεσία. Το ζήτημα είναι πως αυτή ασκείται και ποια είναι τα όριά της.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, έχει την ευθύνη της ενότητας της νομολογίας και της θεσμικής σταθερότητας. Όμως η ουσιαστική κρίση και η αιτιολογία της κρίσης αυτής στις αποφάσεις επί των διοικητικών διαφορών ανήκει στα Διοικητικά Πρωτοδικεία και Εφετεία η οποία δεν ελέγχεται από το Συμβούλιο της Επικρατείας κατά την άσκηση της αναιρετικής αρμοδιότητάς του. Επομένως στα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δικαστήρια κρίνεται σε μεγάλο βαθμό η πορεία μιας υπόθεσης και κατ’ επέκταση η σχέση πολίτη και Διοίκησης.
Με τα δεδομένα αυτά η ηγεσία, υπό την ευρύτερη έννοιά της, ασκείται από κάθε δικαστή, σε οποιαδήποτε βαθμίδα και αν βρίσκεται, διότι έχει ένα πεδίο αποκλειστικά δικής του κρίσης που καθορίζει την τύχη κάθε υπόθεσης. Η ηγεσία υπό αυτή την ευρύτερη έννοια είναι υπόθεση όλων μας.
Ηγεσία και ανεξαρτησία
Ενόψει της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της δικαστικής ανεξαρτησίας, η δικαστική ιεραρχία δεν έχει τα χαρακτηριστικά της διοικητικής ιεραρχίας. Κάθε δικαστής, ανεξαρτήτως βαθμού, απονέμει δικαιοσύνη κατά συνείδηση και σύμφωνα με τον νόμο.
Η ηγεσία στη Διοικητική Δικαιοσύνη από τους ανώτερους κατά βαθμό δικαστές ασκείται:
α) Με την ενίσχυση της θεσμικής συνοχής.
β) Με την καλλιέργεια της επιστημονικής αρτιότητας.
γ) Με τη διασφάλιση της ορθολογικής οργάνωσης.
Η διοικητική δικαιοσύνη αποτελεί σύνθετο θεσμικό οικοδόμημα, στο οποίο συνυπάρχουν η ανεξαρτησία της δικανικής κρίσης και η ανάγκη οργανωτικής συνοχής.
Η ισορροπία αυτή είναι λεπτή, αλλά απολύτως αναγκαία.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας οφείλει να διασφαλίζει την ισορροπία αυτή με θεσμική αυτοσυγκράτηση και με βαθιά επίγνωση ότι η πραγματική ισχύς της δικαιοσύνης δεν βρίσκεται στην εξουσία της, αλλά στην εμπιστοσύνη που εμπνέει.
Η ευθύνη των Προϊσταμένων και η καθημερινή διοίκηση των δικαστηρίων
Οι προϊστάμενοι των Διοικητικών Δικαστηρίων καλούνται να επιτελέσουν ένα έργο σύνθετο και απαιτητικό:
α) Να εξασφαλίζουν ισομερή και διαφανή κατανομή των υποθέσεων.
β) Να παρακολουθούν την πορεία των υποθέσεων
γ) Να παρακολουθούν τη λειτουργία των γραμματειών.
δ) Να ενισχύουν το πνεύμα συνεργασίας.
Η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα. Έχει αναγνωρισθεί από το European Court of Human Rights ως παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη εντός εύλογου χρόνου.
Η αποτελεσματικότητα, όμως, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ποιότητα. Η επιτάχυνση δεν πρέπει να επιτυγχάνεται σε βάρος της τεκμηρίωσης των αποφάσεων.
Η απονομή της δικαιοσύνης δεν είναι μόνο πνευματική λειτουργία. Είναι και οργανωτική δραστηριότητα. Τα δικαστήρια διαχειρίζονται μεγάλο αριθμό υποθέσεων, λειτουργούν με γραμματείες και διοικητικές υπηρεσίες, οφείλουν να ανταποκρίνονται σε απαιτήσεις ταχύτητας και αποτελεσματικότητας.
Η ύπαρξη προϊσταμένων και μηχανισμών εποπτείας είναι επομένως απαραίτητη. Η διοικητική οργάνωση δεν περιορίζει την ανεξαρτησία·αντιθέτως, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ουσιαστική άσκησή της.
Εμπιστοσύνη και θεσμικό ήθος
Η κοινωνία παρακολουθεί με αυξημένη ένταση τη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Σε περιόδους κοινωνικών και οικονομικών κρίσεων, οι αποφάσεις των διοικητικών δικαστηρίων αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν επιβάλλεται. Κατακτάται.
Κατακτάται:
• Με νηφαλιότητα.
• Με σαφή και τεκμηριωμένη αιτιολογία.
• Με σεβασμό στον διάδικο και στο δικαίωμα ακρόασης.
• Με εσωτερική συνοχή και αλληλοσεβασμό.
Η δικαστική λειτουργία δεν είναι χώρος προσωπικής προβολής. Είναι χώρος θεσμικής ευθύνης.
Η ηγεσία στη Διοικητική Δικαιοσύνη δεν ανήκει αποκλειστικά στον Πρόεδρο του Συμβούλιο της Επικρατείας ούτε στους προϊσταμένους των δικαστηρίων. Ανήκει σε κάθε δικαστή που, με ευσυνειδησία και επιστημονική επάρκεια, συντάσσει μια απόφαση που επηρεάζει τη ζωή των πολιτών και τη λειτουργία της Διοίκησης.
Είναι αυτονόητο ότι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν ασκεί ιεραρχικό έλεγχο επί της δικανικής κρίσης των διοικητικών δικαστών Ασκεί διοίκηση με θεσμικά μέσα εποπτείας και συντονισμού που αφορούν κυρίως τη διοικητική λειτουργία, την οργάνωση και τη βελτίωση της αποδοτικότητας της διοικητικής δικαιοσύνης.
Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας έχει γενική ευθύνη για τη συνοχή και την εύρυθμη λειτουργία της διοικητικής δικαιοσύνης.
Η εποπτεία ασκείται μέσω:
• κατευθυντήριων επισημάνσεων
• επικοινωνίας με τους προϊσταμένους των διοικητικών δικαστηρίων και τους διοικητικούς δικαστές
• προτάσεων στοχοθεσίας τόσο εξατομικευμένων όσο και σε επίπεδο δικαστηρίου
• διατύπωσης σκέψεων για οργανωτικές βελτιώσεις
Ο σκοπός της εποπτικής αρμοδιότητας του Προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι η διασφάλιση της ποιότητας, της ενότητας και της αποτελεσματικότητας της διοικητικής δικαιοσύνης, χωρίς να θίγεται η ανεξαρτησία του δικαστή.
Είναι απολύτως αναγκαίο να συνεχίσουμε, με ενότητα και προσήλωση, να υπηρετούμε τη νομιμότητα, την προστασία των δικαιωμάτων, ενισχύοντας καθημερινά το κύρος της διοικητικής δικαιοσύνης και του κράτους δικαίου.
Μιχάλης Ν. Πικραμένος
Πρόεδρος
Συμβουλίου της Επικρατείας
Προεδρεύων
ACA-Europe
ΠΗΓΗ:ADJUSTICE.GR