Πρώτη Δικαστική Απόφαση που Αναγνωρίζει την Αστική Ευθύνη του Ελληνικού Δημοσίου για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών και επιδικάζει αποζημίωση λόγω ψυχικής οδύνης στους συγγενείς των θανόντων – θυμάτων ομαδικού σιδηροδρομικού δυστυχήματος, κατ΄ άμεση εφαρμογή του άρθρου 105 Εισ.Ν.ΑΚ
Α) Θεμελίωση Ευθύνης Ελληνικού Δημοσίου:
Το Ελληνικό Δημόσιο δια του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών άσκησε πλημμελώς την εποπτική του αρμοδιότητα σε θέματα σιδηροδρομικής ασφάλειας και συνέβαλε αιτιωδώς δια της παράνομης αυτής παράλειψης στο ζημιογόνο αποτέλεσμα, ενώ τούτο μπορούσε να αποτραπεί.
Β) Εγγυητικός ρόλος του Ελληνικού Δημοσίου
για τη διασφάλιση της ασφάλειας των σιδηροδρομικών μεταφορών:
Το Ελληνικό Δημόσιο δια του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) – Εθνική Αρχή Ασφαλείας (ν. 4632/2019), ασκεί αρμοδιότητες εποπτείας επί του ΟΣΕ σε θέματα λειτουργίας και αρμοδιοτήτων του.
Στο πλαίσιο διαδοχικών ελέγχων από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Σιδηροδρόμων το έτος 2019 και το έτος 2022 στη ΡΑΣ, υπό την ιδιότητά της ως Εθνική Αρχή Ασφαλείας εντοπίστηκαν θέματα όσον αφορά την ζητούμενη επάρκεια του εποπτικού της έργου.
Κατά το χρόνο του επίδικου σιδηροδρομικού δυστυχήματος η ΡΑΣ ήταν υποστελεχωμένη με συνολικό προσωπικό 16 ατόμων (6 για ζητήματα ασφαλείας και 2 για ζητήματα δυσλειτουργίας).
Ο έλεγχος αυτός του ΕRΑ για την ελλιπή άσκηση της ΡΑΣ της εποπτικής αρμοδιότητας απεστάλη στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών το οποίο αδράνησε παραλείποντας να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια.
Το Ελληνικό Δημόσιο δια του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών σε κάθε περίπτωση όφειλε να γνωρίζει την μη ύπαρξη λειτουργικών συστημάτων ασφαλείας στο σιδηρόδρομο.
Η ήδη επί μακρόν γνώση του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου για τις δυσλειτουργίες που παρατηρούνταν στα ήδη υφιστάμενα κατά τον χρόνο του επίδικου δυστυχήματος συστήματα ασφαλείας, για την έλλειψη σύγχρονων λειτουργικών- ικανών να αποτρέψουν δυστύχημα οφειλόμενο σε ανθρώπινο λάθος- συστημάτων ασφάλειας και ταυτόχρονα για την ελλιπή, αναποτελεσματική και ανεπαρκή άσκηση εποπτείας από την ΡΑΣ στον ΟΣΕ σε θέματα ασφαλείας, στον ήδη επιβαρυμένο και με σημαντικά παρωχημένο τεχνολογικό εξοπλισμό εκδηλωνόταν επί μακρόν διακυβεύοντας τα απολύτως προστατευόμενα έννομα αγαθά της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας των χρηστών και των εργαζόμενων στο σιδηρόδρομο ήταν ικανή να επιφέρει και επέφερε τελικά το ζημιογόνο αποτέλεσμα του θανάτου του συγγενή των εναγόντων λόγω του επίδικου σιδηροδρομικού δυστυχήματος.
Γ) Έλλειψη των Προσηκόντων Μέτρων ασφαλείας για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν το ένδικο ατύχημα προς αποτροπή κινδύνου δυστυχήματος από ανθρώπινο παράγοντα και από το πάντα ενδεχόμενο ανθρώπινο λάθος
Ειδικότερα κατά τις παραδοχές του Δικαστηρίου κατά το επίδικο τραγικό δυστύχημα οι σιδηροδρομικές υποδομές δεν υποστηρίζονταν από τα ακόλουθα τεχνολογικά συστήματα ασφαλείας της κίνησης των συρμών:
1) τη φωτεινή πλευρική σηματοδότηση, η οποία ήδη από το έτος 2019, μεταξύ Λάρισας και Ν. Πόρων βρισκόταν ΕΚΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ . Αν λειτουργούσε οι μηχανοδηγοί μόλις αντίκριζαν την κόκκινη ένδειξη θα ακινητοποιούσαν τα τρένα και θα σταματούσαν σε ασφαλή απόσταση μεταξύ τους.
2) το σύστημα τηλεδιοίκησης και ελέγχου κυκλοφορίας ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΕ, το οποίο μεταξύ άλλων, δεν επιτρέπει να χαραχθούν αυτόματα μη συμβατά μεταξύ τους δρομολόγια, με τη χρήση του οποίου η χάραξη δρομολογίου της αμαξοστοιχίας IC 62 θα γινόταν από τον κεντρικό χειριστή και θα διαβιβαζόταν για εκτέλεση στο σταθμάρχη Λάρισας.
3) το σύστημα επιβολής αυτόματης πέδησης (ECTS) Δεν ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΕ. Αν λειτουργούσε και χαραζόταν το δρομολόγιο της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC 62 από τη γραμμή καθόδου (είτε από τον σταθμάρχη Λάρισας είτε από τον κεντρικό χειριστή τηλεδιοίκησης), ο επόμενος από τη Λάρισα σταθμός (Ν. Πόροι) δεν θα έδινε ελεύθερη τη γραμμή καθόδου για την εμπορική αμαξοστοιχία 63503 και το φωτόσημα στην έξοδο από τους Ν. Πόρους προς τη Λάρισα θα ήταν κόκκινο. Περαιτέρω αν ο μηχανοδηγός της 63503 αμαξοστοιχίας δεν συμμορφωνόταν και παραβίαζε το κόκκινο φωτόσημα εξόδου από Ν. Πόρους, θα ενεργοποιείτο από το σύστημα ETCS η αυτόματη πέδηση και για τους δυο αντιθέτως κινούμενους συρμούς IC 62 και εμπορικό 63503, οι οποίοι θα ακινητοποιούνταν επιτόπου. Με λειτουργικό ΕΤCS δεν υπάρχει καμία απολύτως πιθανότητα ύπαρξης δύο συρμών στο ίδιο πεδίο γραμμής και σύγκρουσης αυτών.
4) τα συστήματα ελέγχου κατάληψης πεδίων γραμμής και η φωτοσήμανση αυτών αν και ήταν εγκατεστημένα ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΑΝ. Σημειωτέον ότι τα συστήματα ελέγχου κατάληψης πεδίων γραμμής και η φωτοσήμανση αυτών αποτελούν καθοριστικό παράγοντα της εύρυθμης απομακρυσμένης διαχείρισης γραμμής και εποπτείας κυκλοφορίας των συρμών (τηλεδιοίκηση) καθώς και θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού συστήματος ελέγχου κυκλοφορίας συρμών (ETCS)
5) το σύστημα συνεχούς και απρόσκοπτης ραδιοεπικοινωνίας GSM–R, το οποίο είναι μεν εγκατεστημένο από το 2018 στη σιδηροδρομική διαδρομή Κιάτο -Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Προμαχώνας- Ειδομένη, ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΕΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΥΡΜΟΥΣ στο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο. Αν λειτουργούσε πλήρως το σύστημα GSM–R, ο μηχανοδηγός της αμαξοστοιχίας IC 62 θα είχε τη δυνατότητα, μόλις αντιλήφθηκε ότι κινείται στη γραμμή καθόδου, να επικοινωνήσει με το μηχανοδηγό του αντίθετα κινούμενου εμπορικού συρμού 63503 και να συνειδητοποιήσουν και οι δύο ότι βρίσκονται σε συγκρουσιακή πορεία.
6) Το υφιστάμενο σύστημα ραδιοεπικοινωνίας VHF του ΟΣΕ ΔΕΝ ΕΠΑΡΚΟΥΣΕ, καθώς έδινε μεν καταρχάς τη δυνατότητα στους δυο μηχανοδηγούς να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, πλην με ενδεχόμενο να εμποδιζόταν η ραδιοεπικοινωνία με τη χρήση του υφιστάμενου συστήματος (VHF) από τον παρεμβαλλόμενο ορεινό όγκο του Ολύμπου, καθώς η αμαξοστοιχία IC 62 βρισκόταν στην κάτω πλευρά του και ο εμπορικός συρμός 63503 στην πάνω.
Ψυχική Οδύνη (ΑΚ 932 ) 360.000 ευρώ
Επιδικάστηκαν στους συγγενείς των θανόντων, θυμάτων ομαδικού σιδηροδρομικού δυστυχήματος, ηλικίας 54 και 15 ετών αντίστοιχα, για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, τα παρακάτω επιμεριζόμενα ποσά:
–100.000 ευρώ στον πατέρα για το θάνατο του υιού του και 80.000 ευρώ για το θάνατο του εγγονού του, συνολικά 180.000 ευρώ.
— ανά 60.000 ευρώ σε καθένα από τα τρία αδέλφια για το θάνατο του αδελφού τους, συνολικά 180.000 ευρώ.
Για τον καθορισμό του ύψους της ψυχικής οδύνης το Δικαστήριο, έλαβε υπόψη: α) την προαναφερόμενη παρανομία των οργάνων του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, β) τις συνθήκες του επίδικου σιδηροδρομικού δυστυχήματος και τον τραγικό τρόπο του θανάτου των συγγενών των εναγόντων, θυμάτων ομαδικού σιδηροδρομικού δυστυχήματος, με αιτία θανάτου (–βαρύτατες κακώσεις κεφαλής, θώρακος, κοιλίας και άκρων και — καθολική σύνθλιψη κεφαλής, θώρακος, κοιλίας, αριστερού άνω άκρου και κάτω άκρων αντίστοιχα), δ) την έλλειψη υπαιτιότητας των θανόντων, ε) ότι για την αναγνώριση – ταυτοποίηση των μελών των σωμάτων τους εφαρμόστηκε σχετικό πρωτόκολλο μαζικών καταστροφών και κατά τη διάρκεια της νεκροψίας νεκροτομής, παρουσία της Ομάδας Αναγνώρισης Θυμάτων Καταστροφών, λήφθηκε βιολογικό υλικό για γενετική ταυτοποίηση της σορού (δείγμα DNA) και στην οικογένεια παραδόθηκε διαμελισμένη η σορός του, στ) την ηλικία των θανόντων (54 και 15 ετών) κατά τον χρόνο θανάτου τους, ζ) την ηλικία των εναγόντων κατά τον χρόνο του θανάτου των συγγενών τους, η) τις μη αμφισβητούμενες σχέσεις αγάπης και στοργής που συνέδεαν τους ενάγοντες με τους θανόντες, καθώς και την ένταση του διαρκούς ψυχικού άλγους που δοκίμασαν οι ενάγοντες από την αιφνίδια και απροσδόκητη απώλεια και τον τρόπο αυτής.
Ψυχική Οδύνη Θείων – Απορριπτέα
Οι θείοι δεν εντάσσονται στην έννοια της οικογένειας κατ΄αρθρο 932 ΑΚ
Απαράδεκτη η Αγωγή κατά του ΟΣΕ
ενώπιον των Διοικητικών Δικαστηρίων
Αρμοδιότητα Πολιτικών Δικαστηρίων (άρθρο 12 παρ. 2 ΚΔΔ)
Ο ΟΣΕ αποτελεί ανώνυμη εταιρεία που λειτουργεί χάριν του δημοσίου συμφέροντος και όχι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου
Οι πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του ΟΣΕ που αφορούν γενικώς στην εκμετάλλευση, διοίκηση και λειτουργία του δικτύου της σιδηροδρομικής υποδομής και οι οποίες δεν είναι πράξεις ή παραλείψεις διοικητικών οργάνων δεν εκδίδονται κατ’ ενάσκηση δημοσίας εξουσίας και συνεπώς η αμφισβήτησή τους δεν γεννά διοικητική διαφορά, και ως εκ τούτου ως εντασσόμενες στον κύκλο των ιδιωτικών διαφορών κατ΄ επιταγή του Συντάγματος αρμόδια είναι τα πολιτικά δικαστήρια.
Προσωρινή Εκτελεστότητα
Αναγνωριστικής Απόφασης Διοικητικών Δικαστηρίων – Απορριπτέα
Μόνο οι αποφάσεις των Πολιτικών Δικαστηρίων που αφορούν αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση από οποιαδήποτε αιτία σε σχέση με το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών της 28ης Φεβρουαρίου 2023 κηρύσσονται υποχρεωτικά προσωρινά εκτελεστές (κατ΄άρθρο 65 παρ. 2 του ν. 5039/2023)
Εν προκειμένω κατά την ισχύουσα διάταξη των άρθρων 80 παρ. 3 και 199 του ΚΔΔ η κήρυξη της προσωρινής εκτελεστότητας προϋποθέτει την έκδοση απόφασης επί καταψηφιστικής και όχι επί αναγνωριστικής αγωγής
Απόφ.Διοικ.Πρωτ.Αθ. 2847/2026 (25ο Τμήμα Τριμελές)
Πρόεδρος: Χρήστος Μουσούρος
Εισηγητής: Δήμητρα Ντισλίδου
Μέλος: Νικόλαος Χαμάκος
Δικηγόροι: Γεώργιος Καραπάνος
Κείμενο Απόφ…..
'. Για να διαβάσετε περισσότερα παρακαλώ συνδεθείτε συμπληρώνοντας τα στοιχειά σας.'